Bề dày lịch sử của đời sống tu trì ở Việt 1. Một tình trạng phấn khởi
1.1 Hoàn cảnh đổi thay
Có nhiều sự việc trong đời tu hiện nay làm cho người ta phấn khởi. Rõ rệt nhất là hoàn cảnh bây giờ ở nhiều nơi, nhất là tại các thành phố lớn, đã có nhiều thay đổi so với mấy chục năm về trước.Từ tình trạng tu chui tu lủi, đêm đêm phải lo chạy trốn, mỗi khi công an đến khám xét hộ khẩu, muốn vào chủng viện hay tu viện, phải qua việc duyệt xét lý lịch của công an khu vực, học xong rồi không biết có được chịu chức hay không và khi nào được chịu, lễ khấn dòng thì phải âm thầm kín đáo và thường phải làm vào lúc thật sớm, ra đường thì không dám mặc áo dòng và nhiều khi phải giấu danh tính là tu sĩ hay linh mục cho đến nay với những sự kiện tiếp theo, bức tranh về đời tu nhìn từ bên ngoài, xem ra đã hoàn toàn đổi khác.
1.2 Nhà cửa được mở mang xây cất
Những năm gần đây các nhà dòng được mở mang xây cất khá nhiều suốt từ Nam chí Bắc. Những dòng tu bị lấy nhà khi trước, như Chúa Cưu Thế, Dòng Tên, Đa Minh, Don Dosco, La san, Xi-tô nay đã mở học viện và xây cất cơ sở mới. Các dòng nữ như Đa Minh Lạng sơn, Tam Hiệp, Thái Binh Thánh Tâm, Rosa de Lima, Mân Côi Bùi Chu, Chí Hoà, Mến Thánh Giá Chợ Quán, Đà lat, Gò vấp, Thanh Hoá, Thủ Thiêm, Thánh Phao-lô thành Chartres v.v… dòng nào cũng thấy phát triển mạnh mẽ về cơ sở và nhân lực. Nhiều dòng lại có cả chi nhánh ở Âu Mỹ nữa. Hiện nay có đông người vào tu. Vì thế, các dòng đã phải mở thêm nhà, xây thêm lớp. Trái với cảnh tu phồn thịnh ở Việt
2. Lý do hay động lực thúc đẩy đi tu
Có nhiều động lực và lý do khiến người ta đi tu, tùy theo hoàn cảnh hay thời điểm nào. Đại khái có những lý do sau đây:
2,1 Được khơi gợi
Đây là trường hợp các chú bé và các cô gái nhỏ ở các xứ miền quê ngoài Bắc vào tiền bán thế kỷ XX. Những cô cậu bé này thường là những trẻ em ngoan nguỳ đạo hạnh, vẻ mặt khôi ngôi, tính tình dễ mến. Có người trông thấy buột miệng nói: “Sau này làm ông cha hay bà phước được đấy!”. Thế là ý tưởng đó in vào đầu óc các em. Khi gặp cha hay bà phước nào, có người lại gợi ý. Rồi cha hay bà phước đó nhìn những em ấy thấy được thì nhận đỡ đầu, lo giúp cho vào tiểu chủng viện hay đệ tử viện. Khởi đầu các ơn gọi thường là như thế vào thời còn có những tổ chức này.
2,2 Được thúc đẩy từ bên trong
Khi lớn lên, có những thanh niên thiếu nữ, vào một lúc nào đó, nghe được tiếng Chúa gọi thầm kín từ bên trong, bắt đầu băn khoăn suy nghĩ, bàn hỏi rồi quyết định. Đó là trường hợp hay xảy ra ngày nay. Mấy năm vừa qua, trong Ban Hợp Xướng Pio X có ba trường hợp như thế. Trước hết là một anh xin vào chủng viện nay đang làm phó xứ một họ đạo miền quê. Rồi một anh khác sau vài năm sinh hoạt đã xin vào đại chủng viện, nay đang học năm thứ ba. Cuối cùng một chị cũng mới rời gia đình vào nhà tập một dòng nữ đầu năm học này.
2.3 Thấy đời tu hấp dẫn
Có những thanh niên thiếu nữ thấy đời tu hấp dẫn. Vẻ hấp dẫn ấy có thể đến tứ cá nhân tu sĩ, do tài năng, đức độ hay dáng vẻ lôi cuốn bên ngoàì. Rồi những người ấy tự bảo: phải chi mình cũng đi tu để được như vậy. Người khác lại nghĩ rằng trong nhà tu có nhiêu điều kiện thuận lợi để thành người giỏi giang: nào là nhà cao cửa rộng, phương tiện, sách vở, máy móc, xe cộ đầy đủ, lại có hy vọng được du học nước ngoài nữa v.v…
3. Lợi điểm và trở ngại
Người ta thường nghĩ đi tu sẽ được thảnh thơi thoải mái, không phải lo nghĩ đến nhiều chuyện như ở ngoài thế gian, đêm ngày chỉ đọc kinh cầu nguyện và làm các công việc trong dòng thôi. Đúng như vậy, nếu ai đi tu mà để toàn tâm toàn ý vào những công việc này. Nhưng không phải hoàn toàn thế, vì vẫn còn nhiều trở ngại do hoàn cảnh hay tính tình xui khiến, nên chưa triệt để dứt khoát được. Bởi vậy mới có những người phải bỏ đời tu đi sang một hướng khác, đành rằng đời tu có những lợi điểm về tinh thần và vật chất.Về tinh thần thì được học hành, huấn luyện, về vật chất thì thường được ở những nơi nhà cao ráo sạch sẽ với các phương thế thuận lợi. Những thứ đó, nếu ở ngoài đời, nhất là tại nông thôn, thì chắc hẳn nhiều người không có. Thành ra đời tu cũng là điểm thu hút đối với một số người. Họ nghĩ rằng đây lá một bước đường thăng tiến, đi tu được xã hội vị nể, cha mẹ được gọi là ông bà cố, và khi qua đời được cử hành lễ đồng tế v.v…
Đó là nghĩ và nói theo lối đời, còn khi đã vào tu thì cần phải gạn lọc và trút bỏ những ý tưởng trần tục đó đi. Có như vậy thì đời tu mới giữ được phẩm chất và người tu mới đich thật là những người đi tìm Chúa đẻ thấy Chúa, rồi đem Chúa đến cho người khác, như lời một tác giả tu đức người Bỉ, linh mục kinh sĩ Jacques Leclerc viết trong cuốn La vocation religieuse (Ơn gọi tu trì). Phẩm chất của người đi tu tùy thuộc ở tinh thần và đức độ hơn ờ những gì khác. Đi tu không phải để thành người chuyên nghiệp nổi tiếng về bộ môn này hay bộ môn khác, mà chính là để thành người của Chúa. Người của Chúa là người tìm điều thế gian tránh và tránh điều thế gian tìm, như ĐGH Phao-lô Vl nói. Người ấy cũng là người ở đời hơn mà lại ít thuộc về đới hơn, như lời một trong bảy nhà thần học nổi tiếng nhất thế kỷ XX, HY Yves Congar phát biểu. Những lời này vắn gọn nhưng ý nghĩa thật sâu sắc.
Người đời tìm danh vọng, tiền bạc, vui thú. Người đi tu tránh những thứ đó. Người đời tránh hy sinh, hãm mình, khổ chế. Người đi tu tìm những thứ đó, để kiện toàn bản thân, hầu noi gương Chúa Giê-su đã không giữ khư khư địa vị ngang hàng với Thiên Chúa. Người đi tu được kêu gọi dấn thân vào đời để chia sớt niềm vui, nỗi buồn trong thân phận làm người của mọi người, cho hợp với chính sách có mặt của Hội thánh trong xã hội ngày nay, hầu trở nên biểu hiểu huy hoàng của Nước Chúa ở trần gian này, như sắc lệnh Perfectae caritatis (Đức ái hoàn hảo) của Công đồng Va-ti-ca-nô ll nêu rõ. Chúa dạy: “Anh hãy đi theo tôi, cứ để kẻ chết chôn kẻ chết của họ ” (Mt 8,22), nghĩa là để cho người đời lo việc đời, còn mình là linh mục, tu sĩ thì hãy lo các công việc của Chúa là gây dựng Hội thánh, giáo dục đức tin, củng có đạo lý cho tín hữu.
Những lợi điểm nói trên về đới tu không che khuất nổi các nỗi khó khăn và lo ngại của các vị bề trên về tình trạng hịện nay của các tu sĩ. Mới đây, trong buổi nhậm chức của vị tân giám tỉnh Dòng Tên Việt
Khi đang chữa bệnh ở Hoa kỳ,trong một buổi chuyện trò với linh mục Nguyễn hữu Lễ, ĐC Tuyến có cho biết mối bận tâm của ngài về các linh mục trẻ mới chịu chức trong giáo phận. Có lẽ vì vậy, ngài ít truyền chức và có truyền chức rồi thì cũng để các linh mục ở toà giám mục chưa bổ nhiệm ngay đi các xứ. Có thể ngài đã được nghe nói về phản ứng của giáo dân đối với phần đông các linh mục trẻ hiện nay. Đại khái người ta cho rằng các linh mục bây giờ không được huấn luyện chặt chẽ và kỹ lưỡng như ngày trước, khi còn có các tiểu chủng viện hay đệ tử viện. Ngoài ra, giới trẻ hiện nay lại sống trong một hoàn cảnh xã hội suy đồi về nhiều mặt. Người ta sống che đậy, gian dối và ích kỷ. Não trạng của giới trẻ tu sĩ hiện nay khó lòng mà không bị lây nhiễm bởi cách hành xử và lý luận của tuổi trẻ bây giờ. Có nhiều người đi tu chưa hẳn vì lý tưởng ơn gọi cho bằng những lợi thế có được trong đời sống tu trì. Có thể cũng vi vậy mà xẩy ra tình trạng thiếu lửa như nói ở trên. Hơn nữa, thói quen trong đời tu ở Việt
Kết luận
Đời tu ở Việt
CÒN ĐÓ NHỮNG ƯỚC MƠ
Thiện Cẩm, OP
(Trích từ Công giáo và dân tộc, số 1786, tháng 12, 2010)
….“Tôi không chỉ muốn nói đến đức tin của của người giáo dân, đặc biệt là của giới trẻ, mà còn nói đến đức tin của chính hàng giáo sĩ, nhất là các linh mục trẻ hiện nay. Thật vậy, mới đây tôi được đọc đâu đó một bài viết của một vị trong Ủy ban Giáo mục về chủng sinh, tỏ ý lo ngại về thực trạng của giới trẻ nói chung và của các linh mục trẻ nói riêng.
Vị ấy nhận xét rằng, vì lý do nền giáo dục đào tạo của nước ta hiện nay dựa trên chủ thuyết duy vật, thiếu hẳn tính chất tâm linh đạo đức, cộng thêm với thói quen hưởng thụ của người thời đại toàn cầu hoá và kinh tế thị trường phổ biến hiện nay, nên nhiều linh mục trẻ xem ra cũng dễ dang bị lôi cuốn theo dòng chảy duy vật ấy, chẳng khác gì những người trẻ khác chung quanh. Theo tác giả của bài viết nói trên, thì lý do của tình trạng thiếu tác phong đạo đức, thiếu tinh thần siêu nhiên và ngả theo chủ nghĩa duy vật, chỉ biết hưởng thụ như vậy, là vì thời gian đào tạo quá ngắn, chưa đủ. Còn theo tôi nghĩ, cần phải kể tới những nguyên nhân khác như là nội dung, chương trình huấn luyện đào tạo linh mục, tu sĩ hiện nay. Thật vậy, có một thực tế là chúng ta thiếu rất nhiều các giáo sư đủ trình độ đạo đức và chuyên môn, đã vậy lại cứ thích mở thêm chủng viện và thu nạp quá nhiều chủng sinh hay tu sỹ. Vào một giai đoạn nào đó, có lẽ quá bức xúc về sự thiếu hụt linh mục, nên chúng ta đã quá dễ dãi, đành bỏ qua lời dạy bảo của bạc cha anh: “Quí hồ tinh, bất quí hồ đa”, nhưng nay thì tình trạng đã trở lại gần như bình thường, chúng ta nên thận trọng hơn trong việc tuyển chọn ứng viên và trong chương trình giảng dạy.
Chúng ta không được phép huấn luyện đào tạo những người chưa trưởng thành về nhân bản thành những linh mục tu sĩ, trước khi thành người của Giáo hội, người của Chúa, phải thực sự là những con người theo đúng danh nghĩa là người. Tưởng cũng nên thẳng thắn nhận định rằng môi trường giáo dục đào tạo của xã hội ta hiện này còn thiếu xót rất nhiều về mọi mặt, nhất là về mặt đạo đức. Nhà trường của chúng ta hiện nay, ngay từ mẫu giáo không quan tâm đến vấn đề nhân bản: các cô bảo mẫu hành hạ trẻ thơ, học sinh đánh thầy đánh cô, nam sinh nữ sinh ưa xử dụng chân tay đám đá lột trần nhau, xì ke ma tuý, chơi games và cả dâm ô đang làm băng hoại giới trẻ, khiến xã hội ngày càng bị ô nhiễm nặng nề, và bầu trời vẩn đục ấy đã chụp xuống trên cả những mái nhà chủng viện hay tu viện, vì thế mới có chuyện đồng tính luyến ái, chuyện lạm dụng tình dục trẻ em ở nhiều nước Âu Mỹ...
Những vấn đề như vậy mà Giáo hội chúng ta không bàn tới (Trong Đại Hội Dân Chúa, VN), thì bàn đến những chuyện khác để làm gì? Theo tôi nhận xét, thì trong thế giới của vật chất và tiện nghi ngày nay, nhiều người trong chúng ta dễ dàng trở thành kẻ vô tư, ít còn thao thức như những thế hệ trước, nhất là những người đã dọn đường, cũng như đã tham gia trực tiếp hay gián tiếp vào công trình lịch sử của Giáo hội thế kỷ XX, là Công Đồng Vatican II, một Công Đồng đặt cả trọng tâm vào việc Aggiornamento, cập nhật hay canh tân, đổi mới Giáo hội về mọi phương diện.
Dù sao thì Đại hội cũng đã kết thúc, có thể tốt đẹp về phương diện nào đó. Tuy nhiên vẫn còn đó những ước mơ….”
